21 december 2010
Bron: The Sports editions Schaatsen 2010-2011
Paulien van Deutekom (29) zat er eind vorig seizoen zwaar doorheen. Even dacht ze zelfs aan stoppen met schaatsen. Er was een reis van tweeënhalve maand naar Azië nodig om haar geest en lichaam weer terug in balans te brengen. Nu begint ze fris aan het nieuwe seizoen. ,,Omdat mijn lijf op was, had ik geen energie meer om te genieten.’’
Ergens in het reisdagboek van Paulien van Deutekom staat het volgende zinnetje: ‘Ik stop met schaatsen.’ Op dat moment, afgelopen maart, was dat geen onbegrijpelijke keuze voor Van Deutekom. Na een seizoen vol tegenslag, waarin ze zich uiteindelijk niet wist te plaatsen voor de Olympische Spelen in Vancouver, dobberde Van Deutekom rond op een zeilboot, ergens tussen Java en Bali en voelde ze het levensgeluk weer door haar lichaam stromen.
Ze was weg van het schaatsen, weg van de strijd met het uurwerk. Geen telefoon, geen internet. Helemaal niets. Ze was volledig afgesloten van de buitenwereld. En dat was precies wat ze nodig had. Van Deutekom nu, nippend aan een espresso in Heerenveen: ,,Ik had echt rust nodig. Ik stond eigenlijk heel ver van mezelf af. Door afstand te nemen kwam ik weer dichter bij mezelf te staan.’’
Van Deutekom was vorig seizoen soms ongrijpbaar. Niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de mensen om haar heen. ,,Ik was in een soort overlevingssituatie terecht gekomen. Ik had een bepaald doel voor ogen – de Olympische Spelen – en daar hou je heel lang aan vast, tot het moment dat het niet meer haalbaar is. Dan besef je pas echt dat je je niet goed voelt.”
Natuurlijk waren er signalen dat het niet goed ging. Maar de wereldkampioene allround van 2008 wilde uit alle macht naar de Spelen. Overtraind of niet. Ze wilde het hoogst haalbare. ,,Maar mijn lichaam voelde niet goed,’’ kijkt ze terug. ,,Ik sliep slecht, lag soms nachten wakker en was heel emotioneel. Al mijn slechte eigenschappen werden op dat moment uitvergroot. In de sport kon ik niet meer diep gaan. Als ik voor een wedstrijd ging inwerken, dan leek het net of er lood in mijn lichaam zat. Terwijl je normaal heel fris bent.’’
Sterren en dolfijnen
In januari, nadat deelname aan de Olympische Spelen definitief verkeken was, maakte ze met Gerard Kemkers, haar coach bij TVM, de afspraak dat ze eerst volledige rust zou nemen. Eerst moet ze helemaal fris worden, zodat ze het seizoen rustig kon opbouwen.
Al vrij snel kwam het besef dat ze alle tijd had. Vanaf haar zestiende zat ze al in het strikte regime van een profsporter. En dus ging Van Deutekom tweeënhalve maand op reis in Azië. Ze had wat gezocht op internet, kwam uit bij een gezin dat de wereld over zeilde en kon in maart aan boord stappen. ,,Eerst gingen we van Bali naar Java en vervolgens naar de Mentawai-eilanden, zo’n beetje het mekka voor golfsurfers. Dat was zo gaaf,’’ straalt ze. Ze zat aan boord met een stel en hun twee kinderen. Hij was Nederlands, zij Engels. ,,Ze hadden elkaar ontmoet tijdens het reizen. Dit was hun leven: zeilen. Ze deden het al negen jaar lang. Ik vond het mooi om te zien hoe zij leefden, maar persoonlijk zou ik het niet zo lang volhouden. Eén tot twee jaar lijkt me mooi. Ooit.’’
Op de zeilboot verbleven ook Bart en Alex, twee golfsurfers. Zij trotseerden metershoge golfen alsof het niets was. Van Deutekom bewonderde dat. Ze heeft het zelf ook geprobeerd, maar de frustratie klinkt nog altijd door in haar stem. Ze kon het niet, was vaker onder water dan op haar surfplank. ,,Met schaatsen ben je constant met dezelfde beweging bezig, maar op het water is elke golf weer anders. Je timing is heel belangrijk. Dat maakt golfsurfen zo lastig. Je moet er veel geduld voor hebben.’’
Behalve golfsurfen, snorkelen en zeilen was het elke dag weer zoeken naar eten. Omdat er alleen de eerste dagen vers voedsel was, werd in het verdere verloop van de tocht een beroep gedaan op de natuur. Van Deutekom ging meestal op zoek naar kokosnoten op onbewoonde eilandjes, terwijl de mannen met een speergun een tropische vis uit het water hengelden. Het was een mooie tijd. Van Deutekom spreekt er met veel enthousiasme over. ,,We bleven ’s nachts ook zeilen. Omdat we elkaar toen moesten aflossen, zat ik soms helemaal alleen op het dek. Sterren aan de hemel, dolfijnen in het water, lichtsporen. Dat is zo mooi. Schaatsen was op dat moment even heel ver weg. Op die boot was ik zo aan het genieten,’’ glundert ze. ,,Dat is ook de manier waarop ik graag in het leven wil staan. Genieten.’’ Opeens zat ze in een heel relaxed leefritme. Niks trainingsschema’s of speciale sportvoeding, maar gewoon genieten van het moment. Dat had ze al te lang niet meer gedaan. ,,In het begin van de reis was ik nog wel onrustig, hoor,’’ zegt de Goudse. ,,Het duurt ook wel even voordat je echt afstand kunt nemen, want in het begin was ik ook gewoon moe. Pas na een week merk je dat je alles loslaat. Dat is goed voor me geweest. Want omdat mijn lijf op was, had ik geen energie meer om te genieten.’’
Even, dobberend op zee, dacht ze na over een pensioen als schaatser, en vertrouwde ze haar afscheid ook toe aan het papier. Maar een paar dagen later luidde de tekst in haar reisdagboek: ‘Ik begin weer met schaatsen.’ De liefde was kennelijk te sterk. ,,Schaatsen is voor mij het mooiste wat er is, net als zeilen. Voor die reis had ik me voorgenomen: als ik het plezier in schaatsen terugvind, dan ga ik door. Schaatsen is mijn grote passie. Ik kan intussen wel zeggen dat ik het plezier weer teruggevonden heb.”
Zelfmoord
Bij terugkomst uit Azië was er veel veranderd in de schaatswereld. Ze belde Jac Orie, coach van de Control-schaatsploeg. Van Deutekom vond het tijd voor iets anders. Dat zou haar goed doen. Samen met Orie ging ze aan de slag.
Afgelopen zomer bouwde Van Deutekom langzaam haar conditie weer op. Eerst fietsen, hartslag op peil brengen en vervolgens voorzichtig meedoen met de ploeg. De eerste maanden bij Control bevallen haar goed. ,,Ik voel me prettig bij de aanpak van Jac. Hij kijkt heel erg naar het individu. Ik voel me daar goed bij. Ik heb weer plezier in schaatsen en voel me nu ook goed. Dat is het belangrijkste, want daardoor heb je ook weer de energie om je goed te voelen. Het is mooi om weer technisch bezig te zijn en vooruitgang te zien. Het is zo’n mooie beweging en zo gaaf om die snelheid te voelen in de bochten. Ik kijk alweer uit naar de wedstrijden.’’ De twinkeling in haar ogen zegt veel: Paulien van Deutekom is weer Paulien van Deutekom, de vrouw die van schaatsen houdt.
Wat ze het afgelopen jaar over zichzelf heeft geleerd? Het blijft een tijdje stil in het sportcafé naast het Abe Lenstra Stadion in Heerenveen. ,,Ik heb heel veel geleerd,’’ zegt ze na een overpeinzing. ,,Als topsporter heb ik geleerd dat je eerlijk moet zijn over je lichaam. Je kunt wel bepaalde doelen hebben en die ten koste van alles willen bereiken, maar als je dat te vaak doet, dan kom je jezelf tegen. Ik ben niet een type dat snel zeurt, maar ik zou het nu sneller aangeven als ik me niet goed voel.’’
Voorheen deed ze dat niet. Integendeel. Samen met haar voormalig teamgenoot Ireen Wüst werd ze ooit omgeschreven als ‘de zelfmoordzusjes’. Van Deutekom vond dat wel een treffende vergelijking. “Er zat wel een kern van waarheid in. Ireen en ik zijn allebei types die hard trainen en niet onder willen doen voor elkaar. Dan zit je wel eens boven je limiet. Eigenlijk pleeg je dus een soort zelfmoord.’’
Wüst en Van Deutekom waren bijna onafscheidelijk in hun jaren bij TVM. Ze trainden samen, kookten voor elkaar en wonen nog altijd in dezelfde straat in Heerenveen. ,,Met Ireen praat ik bijna niet over schaatsen. Dan hebben we het over normale dagelijkse dingen. Het is wel grappig, want nu we geen ploeggenoten meer zijn, zie je elkaar zes weken niet en dan heb je ineens veel bij te kletsen. Eerst zagen we elkaar dagelijks. In de sport moet je voor jezelf kiezen. Gelukkig hoeft een vriendschap daar niet onder te lijden.’’
Als schaatsster van Control, waar ook Diane Valkenburg, Janine Smith en Laurine van Riessen onder contract staan, probeert Van Deutekom niet te veel terug te kijken op het recente verleden. Ze wil ervoor waken dat elk interview weer opnieuw over de donkere episode in haar schaatsleven gaat. ,,Als sporter moet je in het ‘nu’ staan,’’ zegt ze stellig. ,,Wat heeft het voor zin om terug te denken aan het WK van 2008? Ik weet hoe het was, heb ervan genoten, maar het gevoel van toen kan ik toch niet meer bereiken. Ik moet nu kijken naar de dingen die ik nog kan verbeteren.’’
Goud
De meeste schaatsers hebben voor dit seizoen concrete doelen, maar voor Van Deutekom gaat dat niet op. Het is onduidelijk hoe haar lichaam zal reageren op wedstrijdinspanningen. Wat kan ze? ,,Het is allemaal nog vaag bij mij, ik heb geen idee waar ik sta,’’ haalt ze haar schouders op. ,,Ik kan wel zeggen: ik wil weer wereldkampioen worden, maar dat is nog niet reëel. Je wordt dat ook niet door het constant te roepen, maar door constant te werken aan beter worden. Ik ga aan de slag met mijn techniek en laat me gewoon verrassen.’’
Ze zal in ieder geval duidelijker keuzes maken. Van Deutekom is niet meer die veelvraat, die altijd en overal maar op het ijs wil staan. Nee, het huidige schaatsen vraagt om specialisatie en piekmomenten. Ook voor haar. ,,Ik zal nu eerder kiezen voor de 1500 en drie kilometer,’’ zegt ze. ,,Allrounden vind ik hartstikke mooi, maar ik wil over vier jaar gewoon heel goed zijn op de Spelen. Als ik daardoor wedstrijden moet laten schieten, dan zal ik dat ook doen.’’
En wie weet herhaalt Jac Orie zijn kunstje van de Olympische Spelen in Vancouver, toen zijn pupil Mark Tuitert tot ieders verbazing goud won op de 1500 meter. Parallellen zijn er genoeg. Ook Tuitert kende tegenslagen, raakte overtraind, kwam herboren terug en verbaasde iedereen met een gouden medaille. Van Deutekom kan er slechts van dromen. Met weer een twinkeling in haar ogen zegt ze: ,,Dat zou mooi zijn, hè?’’
Dit interview komt uit The Sports Editions: Schaatsen 2010/2011 een uitgave van Blue Flower Media. Deze special, geheel gewijd aan het schaatsen, bevat ook interviews met Control-ploeg coach Jac Orie, Olympisch kampioen Mark Tuitert en Kjeld Nuis.
Voor schaatsfans is er nu ook de schaatsapp voor de iPhone met alle rijdersgegvens, historische data, live uitslagen, klassementen, alerts van je favoriete schaatser en twitter schaatsnieuws.
